بیماریهای مهم سیب زمینی
Fusarium solani
مقدمه
این بیماری یکی از بیماریهای مهم سیبزمینی در دنیا است که معمولا در زمستان و بهار مشهود بوده و اغلب بیش از 20 درصد محصول سیبزمینی که در بازار کشور به فروش میرسد، مبتلا به این بیماری میباشد. این بیماری در 1904 میلادی توسط پتیویج شناخته شده شناخته شده و به علت ورود بیرویه غدههای سیبزمینی بیمار به ایران ، هم اکنون در اکثر مناطق ، بخصوص در آذربایجان ، اصفهان ، شهرکرد ، کاشان ، تهران و خراسان شایع است.
خسارت این بیماری مخصوصا در سالهای اخیر که برداشت سیبزمینی با ماشین انجام میشود، به علت زخمی شدن غدهها و سهولت نفوذپذیری قارچ عامل بیماری به داخل غده بیشتر است. ضمنا محصولاتی که در انبارهای بسته نگهداری شود، بیش از انبارهای باز آلوده میگردند.
عامل بیماری
دو گونه قارچ F.roseum و Fusarium solani عامل عمده آلودگی غدهها میباشد. در بعضی نواحی یک گونه بر نوع دیگر غالب است. ولی دو گونه آن با همدیگر هم اغلب همراه میباشد. F.Solani عامل پیشروی بوده و گونه F.roseum رشد سریعتری دارد و تولید توده میسلیومی سفید نازک و اسپورهای صورتی مینماید، چون رشد F.solani کندتر است، لذا توده میسلیومی متراکمتری ایجاد میکند و با گذشت زمان پیگمانهای ارغوانی در آنها بوجود میآید. حرارت مناسب برای رشد قارچ در محیط کشت 25 - 20 درجه سانتیگراد و برای آلودگی 20 - 10 درجه میباشد.
علائم بیماری
عامل این بیماری ، غدههای انباری و بذری را آلوده میسازد. حدود یک ماه بعد از انبار کردن روی غدهها در محل زخمها ، لکههای قهوهای ریزی پدید میآید و به کندی پیشروی مینماید و پوسته روی لکهها فرورفته، چروکیده و مرکز آنها گاهی در اثر مردن بافت میخشکد و جوشهای حاوی میسلیوم و اسپور ایجاد میگردد. قسمتهای داخلی لکهها قهوهای شده و حاشیه آنها روشنتر است و قسمتهای آلوده خشکیده و از میسلیوم و اسپور پوشیده شده و قسمتهای آلوده مومی میشود.
چنانچه رطوبت نسبی انبار اشباع یا نزدیک به اشباع باشد، باکتری Erwinia spp به عنوان عامل پوسیدگی درجه دوم از راه لکههای Fusarium وارد شده و پوسیدن را تسریع میکند. سوسپانسیون باکتری و عصاره آن از محلهای پوسیده نرم ترشح میگردد. غدههای بذری از محل زخمها در انبار یا موقع آماده کردن برای کاشت آلوده میشوند. قطعهقطعه کردن غدههای بزرگ بیشتر آلوده میگردد. میسیلیومها اغلب روی سطوح فشرده رشد میکنند و در شرایط مرطوب در اثر رشد باکتریها سبب بدبویی و سیاهشدگی غدهها میگردد. باکتری عامل پوسیدگی نرم نیز از محلهای زخمی شده فوزاریومی نفوذ کرده و آلودگی را تشدید میسازد. چشمهای غدهها در اثر پیشروی بیماری نیز آلوده و فاسد میشوند.
 |
در مزرعه چروکیدگی غدههای آلوده امکان دارد مشاهده نشود، ولی سطح لکهها قهوهای بوده و حفراتی در بافت نکروزه شده زیر آنها ایجاد میگردد. بافت نکروزه شده حشرات و لاروهایی مانند
مگس Seed-corn maggot که ناقل گونههای Erwinia است جلب نموده، که در خاک مرطوب این گونه عامل بیماریزایی ثانوی هستند. گونههای قارچ فوزاریوم و باکتری اروینیا به تنهایی یا متفقا ، مقداری یا کلیه قطعات را آلوده میسازد و رشد بوتهها را به شدت و به مقدار زیاد تقلیل میدهد. گاهی یکی از جوانههای رشد کرده که کوچک بوده، رشد کمی دارد و چند غدهای تولید میکنند که آن هم به سیاهشدگی طوقه مبتلاست.
اپیدمیولوژی
غدههای ارقام مختلف سیبزمینی نسبت بیه ابتلا به F.roseum و F.solani حساسیت متفاوتی دارد، ولی هیچکدام ایمن نیست. چند رقمی نسبت به هر دو گونه متحملاند. غدهها در موقع برداشت نسبت به بیماری تحمل دارند. ولی در مدت انبار کردن حساسیت آنها رو به افزایش میگذارد و در اوایل بهار در موقع کاشت به حداکثر میرسد. ذخیره سوبرین در دیواره سلولها مانع آلودگی نمیشود، ولی پوست چنین قدرتی را دارد. حرارت 15 درجه سانتیگراد برای آلودگی مناسب است و حدود 8 روز لازم میباشد که در پوست ایجاد آلودگی شود.
پوسیدگی خشک در رطوبت نسبی زیاد و حرارت ˚15 تا ˚20 سریعتر است. رطوبت نسبی حدود 70 درصد توسعه بیماری را تغییر نمیدهد، ولی رطوبت کمتر آلودگی و پیشروی را تقلیل میدهد. توسعه بیماری در هوای سرد کم است. معمولا واریتههای زودرس نسبت به این بیماری حساسترند، و حساسیت غدههای رسیدهتر زیادتر است. کودهای ازته و پتاسه به توسعه بیماری کمک میکند، ولی کودهای فسفره از پیشروی میکاهد. غدههایی که از بوته آلوده به ویروس X سیب زمینی بدست آمدهاند، چنانچه در مدت سه هفته از خشکیدگی برگها برداشت شوند، مقاومت بیشتری به این قارچها دارند.
 |
مبارزه
- جهت انبار کردن و انتخاب برای بذر ، غدههای شاخههای خشکیده برداشت شود.
- از زخمیشدن غدهها خودداری شود.
- شستن و تمیز نمودن غدهها پس از برداشت محصول در جلوگیری از بیماری کمک میکند.
- غدههای بذری با محلول سمی ضد عفونی شود. برای این کار بهتر است غدهها را در محلول جیوهای آلی و به نسبت یک در هزار ماده موثر ضد عفونی نمود. از مصرف این غدهها باید شدیدا جلوگیری شود زیرا ایجاد مسمومیت میکند. ضدعفونی غدههای مصرفی با تیمول بسیار مفید است و این ماده برای انسان سمیت ندارند. برای این کار باید 340 گرم تیمول را با 5 کیلوگرم کائولین مخلوط کرد و برای یک تن غده مصرف کرد.
- ضدعفونی انبارها و سیلوها قبل از انباشتن غدهها با محلول 5 درصد فرمالین و یا دو درصد سولفات دوکوئیور بسیار موثر است. در مورد استعمال فرمالین باید ماسک ضدگاز استعمال کرد و انبار را بعد از 24 ساعت تهویه نمود.
- از بهم زدن غدهها باید خودداری کرد و سیبزمینیهای پوسیده را جدا و معدوم نمود.
- تهویه انبار همیشه باید کامل و حرارت آن از 7 - 4 درجه سانتیگراد تجاوز ننماید باید دقت نمود که غدهها دچار سرمازدگی نشود.
- غدهها یا قطعات غده را یک هفته قبل از کاشت از سرمای انبار به 20 تا 25 درجه سانتیگراد باید منتقل کرد.
- غدهها و قطعات بریده شده باید بلافاصله در خاک مناسب از نظر حرارت و رطوبت کاشته شود.
- بذر ضدعفونی شده با ظروف و وسایل غیر آلوده جابجا گردد.
پوسیدگی ریشه
علائم بیماری:
علائم بیماری در روی غده سیب زمینی نیز به صورت تشکیل اسکلروت های سیاه رنگی است که سطحی بوده و با آب شسته نمی شوند. زمانی که غده های آلوده به اسکلروت در خاکهای مرطوب کاشته شوند جوانه های روی غده می میرند و یا در رشد آنها وقفه ایجاد می شود. در روی ساقه هایی که از غده آلوده می رویند زخم ایجاد می شود. علائم این بیماری در مزرعه به صورت کوتولگی بوته، ارغوانی شدن برگها، پیچیدگی و زردی برگها در بوته های آلوده دیده می شوند. مناسبترین حرارت برای جوانه زنی اسکلروت ها 23 درجه میلی گراد است. این بیماری علاوه بر سیب زمینی بسیاری از گیاهان زراعی دیگر از جمله حبوبات، گیاهان روغنی، پنبه و کلم را نیز آلوده می کند.
عامل بیماری: عامل بیماری قارچ Rhizoctonia solani می باشد.
مبارزه:
الف) کاشت غده های سالم و عاری از اسکلروت
ب) ضد عفونی غده های بذری با استفاده از سموم قارچکش
ج) عدم کشت سیب زمینی به مدت 3 تا 4 سال در زمینهای آلوده
لکه موجی سیب زمینی
علائم بیماری:
بر روی برگها علائم به صورت لکه های قهوه ای رنگ با دوایر متحدالمرکز موجی و با حواشی کلروتیک دیده می شوند. لکه ها به سرعت توسعه پیدا کرده و ممکن است تمام اندامهای هوایی گیاه حالت سوخته به خود گیرند. در غده ها علائم به صورت لکه های سیاه فرورفته و با حواشی مشخص دیده می شوند. بافت زیر لکه ها قهوه ای رنگ شده و به حالت اسفنجی در می آید.
عامل بیماری:
عامل بیماری قارچ Alternaria solani می باشد.
مبارزه:
الف) کاشت بذر سالم و ضد عفونی شده
ب) برقراری تناوب 2 تا 3 ساله
ج) جمع آوری بقایا و انهدام آنها
د) سمپاشی بوته های دارای علائم با استفاده از سموم قارچکش مسی
پژمردگی بوته سیب زمینی
علائم بیماری:
علائم معمولا از اواسط تا اواخر فصل بر روی بوته های سیب زمینی ظاهر می شوند. علائم بیماری به صورت پژمردگی و پیچیدگی برگها در یک طرف بوته و زردی بافتهای بین رگبرگی دیده می شوند. زردی برگها معمولا از پائین بوته شروع شده وبه طرف بالا پیشرفت می کند. برگهای بوته آلوده به تدریج خشک شده و به ساقه آویزان باقی می مانند. آوندهای چوبی در ریشه، ساقه و علی الخصوص در طوقه تغییر رنگ داده و به رنگ قهوه ای در می آیند.
عامل بیماری: این بیماری توسط سه گونه قارچی Fusarium eumarti٬Fusarium oxysporum و Fusarium avenaceum ایجاد می شود.
مبارزه:
الف) برقراری تناوب زراعی با استفاده از غلات
ب) جلوگیری از زخم شدن غده ها در زمان برداشت
ج) جمع آوری بقایا و انهدام آنها
د) کاشت بذر سالم و ضد عفونی شده
ه) تنظیم دوره های آبیاری
جرب معمولی سیب زمینی
علائم بیماری:
دو نوع علائم از این بیماری به نامهای جرب سطحی و جرب عمیق بر روی غده های سیب زمینی دیده می شوند. در جرب سطحی ابتدا اندازه لکه ها کوچک است ولی بعد لکه ها به هم متصل شده و به رنگ قهوه ای و چوب پنبه ای در آمده و سطح زیادی از پوست غده را می پوشانند. در جرب عمیق زخمهای فرورفته ای در غده ها ایجاد می شوند. ارقام پوست نازک به این بیماری حساس تر هستند. عامل بیماری بر روی چغندر، کلم، هویج، بادمجان، پیاز، ترب، شلغم و اسفناج نیز بیماریزا می باشد.
عامل بیماری:
عامل بیماری باکتری Streptomyces scabies می باشد. عامل بیماری زا مدتهای طولانی در خاک زنده مانده و از طریق غده های آلوده، آب، باد و ادوات کشاورزی آلوده به سایر نقاط انتقال می یابد.
مبارزه:
الف) کاشت بذر سالم در زمینهای غیر آلوده
ب) برقراری تناوب زراعی با استفاده از سویا و یونجه
ج) تنظیم pH خاک بین 5 تا 3/5
د) تنظیم دوره های آبیاری
ه) کاشت ارقام مقاوم
پژمردگی باکتریائی سیب زمینی
علائم بیماری:
علائم این بیماری به صورت پژمردگی و سبز خشک شدن کل بوته ظاهر می شود. گاهی در اندامهای هوایی هیچگونه علائمی دیده نمی شود ولی در غده ها آثار بیماری به صورت سیاه شدن آوندها مشاهده می گردد. چنانچه غده آلوده برش داده شود ترشحات باکتری به صورت قطرات سفید رنگی از آوندها خارج می شوند. غالباﹰ در ناحیه چشم غده ها مواد چسبنده ای خارج می شود که باعث چسبیدن خاک به محل آلودگی می شود. عامل بیماری زا در گیاهان گوجه فرنگی، توتون و بادمجان نیز ایجاد بیماری می کند.
عامل بیماری: عامل بیماری باکتری Ralstonia solanacearum می باشد. عامل بیماری زا در غده های آلوده سیب زمینی و علف های هرز مزرعه سیب زمینی زمستان گذرانی می کند.
مبارزه:
الف) کاشت بذر سالم در زمینهای غیر آلوده
ب) برقراری تناوب زراعی 5 ساله با استفاده ازگیاهان غیر میزبان
ج) مبارزه با علفهای هرز مزارع سیب زمینی
پوسیدگی نرم سیب زمینی
علائم بیماری:
علائم این بیماری در اندامهای هوایی به صورت کوتولگی، پژمردگی و مرگ اندامهای هوائی دیده می شوند. علائم بر روی غده ها ابتدا به صورت لکه های کوچکی دیده می شوند که به تدریج بزرگ شده تاول زده به نظر می رسند. سطح خارجی غده های آلوده ممکن است سالم به نظر برسد ولی داخل آن به توده ای نرم و لزج تبدیل می گردد. اگر پوست غده شکافته شود مایع لزجی بیرون می آید. معمولاﹰ بعد از مدتی از غده های آلوده بوی بدی به مشام می رسد. در هوای خشک غده های آلوده خشک و چروکیده می شوند. عامل بیماری زا در گیاهان گوجه فرنگی، بادمجان، خیار، کدو، هویج، پیاز، ترب،کرفس، کاهو، اسفناج و کلم نیز ایجاد بیماری می کند.
عامل بیماری: عامل بیماری باکتری Pectobacterium carotovorum می باشد. باکتری عامل بیماری در غده های آلوده سیب زمینی باقی مانده در انبار و خاک زمستان گذرانی می کند.
مبارزه:
الف) رعایت بهداشت زراعی به صورت جمع آوری غده های باقی مانده در خاک و انهدام آنها
ب) اجرای تناوب زراعی با استفاده از غلات و سایر گیاهان غیر حساس
ج) تنظیم دوره های آبیاری و عدم آبیاری زیاد
سیب زمینی: Y ویروس
علائم بیماری:
دامنه انتشار این ویروس در ایران بیشتر از سایر ویروسهای سیب زمینی است. علائم این بیماری به صورت زردی برگها، موزائیک خفیف، ریزش برگها، کوتولگی بوته و لوله ای شدن برگها ظاهر می شوند. در دماهای زیر 10 درجه وبالای 25 درجه علائم محو می گردند.
عامل بیماری:
عامل این بیماری ویروس Y سیب زمینی (PVY) می باشد. عامل بیماری توسط شته ها انتقال می یابد. این ویروس به آسانی توسط شیره گیاهان آلوده و ادوات کشاورزی آلوده نیز منتقل می شود.
مبارزه:
الف) کاشت بذر سالم
ب) مبارزه با شته ها با استفاده از سموم سیستمیک به محض مشاهده آغاز آلودگی شته ای
ج) مبارزه با علفهای هرز مزارع سیب زمینی
ویروس پیچیدگی برگ سیب زمینی:
علائم بیماری:
علائم این بیماری معمولاﹰ بر روی برگهای جوان ظاهر می شوند. در بوته های آلوده برگها ایستاده، پیچیده و کمرنگ شده و به تریج به حالت ترد، خشک و چرمی درآمده و صدای کاغذ می دهند. در برخی از ارقام برگهای مسن نیز به رنگ ارغوانی درمی آیند. علائم این بیماری در اواخر فصل رشد ناپدید می گردند.
عامل بیماری:
عامل بیماری، ویروس پیچیدگی برگ سیب زمینی (PLRV) می باشد. ویروس عامل بیماری توسط شته ها، پیوند و غده های آلوده انتقال می یابد ولی توسط شیره گیاهان آلوده و ادوات کشاورزی قابل انتقال نمی باشد.
مبارزه:
الف) کاشت بذر سالم
ب) مبارزه با شته ها با سموم سیستمیک به محض مشاهده آغاز آلودگی شته ای